Koninklijke paleizen van Abomey

Volgens UNESCO volgden twaalf koningen elkaar op aan het hoofd van het koninkrijk Abomey, van 1625 tot 1900. De stichter, Houégbadja (regeerde 1645-1685), zou een principe hebben uitgesproken dat zijn opvolgers trouw volgden: « dat het rijk altijd groter gemaakt wordt ». Zo werd Danxomè een van de machtigste staten aan de West-Afrikaanse kust.

Elke koning liet zijn eigen paleis bouwen binnen een grote omwalling van lemen muren, naast of boven dat van zijn voorganger. Alleen koning Akaba gebruikte een aparte omheining, van die van zijn vader gescheiden door een straat en woningen. Het terrein telt vandaag tien paleizen, elk rond drie binnenplaatsen: een buitenste, een binnenste en een private.

In november 1892, tijdens de Franse verovering onder generaal Dodds, liet koning Béhanzin de paleizen in brand steken in plaats van ze aan de vijand over te laten. Op 17 november 1892 werd de Franse vlag gehesen op het paleis van Singbodji. Vanaf 1911 startte het koloniale bestuur restauraties, en in de jaren 1940 werd een historisch museum opgericht.

De paleizen van de koningen Guézo en Glèlè huisvesten het historisch museum van Abomey. Het toont de geschiedenis van het rijk en zijn symboliek, getekend door een wil tot onafhankelijkheid en verzet tegen de koloniale bezetting.

De veelkleurige reliëfs in leem zijn een van de belangrijkste kenmerken van deze architectuur. Ze vertellen legendes, veldslagen en de grote daden van de dynastie. Halverwege de jaren 1990 voerden het Beninese ministerie van Cultuur en het Getty Conservation Institute vier jaar lang een conservatieprogramma voor deze panelen uit, beschreven in een boek uit 2000.

• de djexo, hutten waarin de geest van de koningen huist, en de adoxo, koningsgraven, nog altijd onderhouden met traditionele materialen;
• het Singbodji-plein, door UNESCO op de voorlopige lijst gezet als plek waar gevangenen werden geselecteerd voor hun vertrek naar Ouidah;
• het paleis van koning Béhanzin, gerestaureerd met steun van UNESCO.

Nadat een tornado ze in 1984 had beschadigd, werden de paleizen in 1985 tegelijk op de Werelderfgoedlijst en op de Lijst van bedreigd werelderfgoed geplaatst. Een inventaris uit 1995 telde 184 onderdelen, en de oppervlakte van het goed werd bijgesteld van 44 naar 47 hectare.

Op 25 juni 2007 haalde het Werelderfgoedcomité, bijeen in Christchurch, de site van de lijst van bedreigd erfgoed. Het erkende de vooruitgang van het conservatieplan, dat deels door het Werelderfgoedfonds werd gefinancierd. Datzelfde jaar keurde Benin wet nr. 2007-20 van 23 augustus 2007 over de bescherming van cultureel erfgoed goed.

De site blijft kwetsbaar, want ze is gebouwd met leem, hout en stro. Op 21 januari 2009 vernielde een bosbrand de daken van zes hutten, waaronder twee offertempels voor Agasu en de graven van de koningen Agonglo en Guézo. Een beheerraad brengt vandaag de gemeente, de koninklijke families, specialisten en de staat samen.

In 1892 namen de koloniale troepen talrijke voorwerpen uit de paleizen mee naar Frankrijk. Na een rapport van november 2018 en een wet van 24 december 2020 werden 26 werken uit de koninklijke schatten van Abomey (beelden, tronen, deuren) aan Benin teruggegeven. Op 27 oktober 2021 vond een ceremonie plaats in het musée du quai Branly-Jacques Chirac, en op 9 november 2021 werd de overdrachtsakte in het Elysée ondertekend.

Om ze te huisvesten lanceerden Benin en het Franse ontwikkelingsagentschap AFD op 3 juni 2021 het project voor het museum van het epos van de amazones en de koningen van Danxomè (MuRAD), met 35 miljoen euro financiering van het AFD. In april 2023 kondigde de Beninese regering een totaalbudget van 30 miljard frank CFA aan, samen met de restauratie van de paleizen van Guézo, Glèlè, Béhanzin, Agoli-Agbo en Akaba, en van dat van koningin Hangbè.

De opening van het nieuwe museum werd meermaals uitgesteld. Informeer je voor vertrek over de stand van de werken en de toegankelijke ruimtes.

Abomey ligt ongeveer 150 km ten noorden van Cotonou. Een bezoek met een gids van het museum helpt om de reliëfs te lezen en de indeling van de binnenplaatsen te begrijpen. De djexo, de koningsgraven en andere heilige plekken worden door de koninklijke families gerespecteerd: volg de richtlijnen ter plaatse. Openingsuren, prijzen en fotoregels worden niet officieel en actueel gepubliceerd; vraag ze na aan de balie van het museum of bij de dienst voor toerisme, zeker omdat er restauratiewerken aan de gang zijn.