Akaba Idéna-poort van Kétou

Het koninkrijk Kétou voert zijn oorsprong terug op Ilé-Ifè, in het huidige Nigeria, en op de mythische voorvader Oduduwa. Volgens de overlevering verliet koning Edé Aro met honderdtwintig families en vestigde hij zich onder de boom van de jager Alalumon, waarrond de stad groeide. De stichtingsdatum blijft onzeker.

De vorst draagt de titel Alaketu. De 51e Alaketu, Adedun Loyé, werd op 25 maart 2018 gekroond.

In de 19e eeuw kreeg Kétou te maken met de oorlogen van het naburige Danxomè. In 1886, onder koning Glèlè, werd de stad ingenomen en werden veel inwoners in gevangenschap weggevoerd. Het rijk werd in 1893 hersteld onder Frans protectoraat. De weggevoerde gemeenschappen uit Kétou hebben de Afro-Braziliaanse erediensten getekend, waar de naam Ketu nog altijd leeft.

Volgens de Beninese regering is Akaba Idéna een historische vesting van ongeveer 600 m², met een verdedigingsmuur van 80 cm dik, een binnenplaats, terrassen en nissen. De twee poorten vormden de enige toegang tot het rijk. De regering noemt ze de enige en laatste poort die in een vesting is opgenomen binnen het Yoruba-cultuurgebied.

De mondelinge overlevering vertelt dat deze poorten Kétou eeuwenlang beschermden tegen invallen vanuit Abomey. Ze zouden de stad gewaarschuwd hebben wanneer de vijand naderde. Als oorlogstrofee naar Abomey meegenomen, zouden ze vanzelf naar hun plaats zijn teruggekeerd, zonder dat iemand weet hoe.

Sommige overleveringen schrijven de bouw van de poorten toe aan koning Sa, de veertiende Alaketu; die toeschrijving wordt niet door een officiële bron bevestigd.

De twee poortvleugels, een mannelijke en een vrouwelijke, gelden als beschermgoden. Hun geest waakt over de stad en waarschuwt de bevolking en de gezagsdragers van het rijk voor dreiging.

Op 31 oktober 2024 sloten de poorten zich. Volgens het dagblad Matin Libre werd daarop het Fâ-orakel geraadpleegd, dat het teken Irosun Aare gaf, uitgelegd als een bevestiging van de goddelijke bescherming van Kétou.

In het dossier voor de voorlopige lijst van UNESCO illustreert de site van Kétou de Slavenroute met het plein waar de koning gevangenen vrijkocht, de toegangspoort, « een waar symbool van verzet », de grachten en het Kouhoudou-plein.

De poort herbergt vandaag het museum Akaba Idéna, dat de vestingwerken van de stad toont, de vroegere enige toegang tot het rijk en talrijke Yoruba-altaren en beelden. De regering startte in juli 2020 restauratiewerken: eerst de poort zelf, daarna de toegangswegen en binnenplaatsen. De voortzetting ervan werd in september 2024 goedgekeurd.

De stad telt ook het koninklijk paleis van de Alaketu. Kétou geldt bovendien als een bakermat van de Gèlèdè, een maskerceremonie van de Yoruba-Nago die hulde brengt aan de oermoeder en aan de rol van vrouwen. De Gèlèdè staat sinds 2008 op de Representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van UNESCO, na de proclamatie in 2001.

Kétou ligt ongeveer 140 km ten noorden van Cotonou, vlak bij de grens met Nigeria. De Akaba Idéna-poort is een heilige plaats: volg de aanwijzingen van de museumbewakers, raak de altaren niet aan en vraag toestemming voor je foto's neemt. Omdat er de voorbije jaren restauratiewerken waren, informeer je best bij de gemeente Kétou of de dienst voor toerisme naar de opening, uren en prijzen; er zijn geen actuele officiële openingsuren gepubliceerd.