Etnografisch museum Alexandre Sènou Adandé

Het museum ontstond uit koloniaal onderzoek. Al in 1949 registreert het Institut français d'Afrique noire (IFAN) de eerste collecties. In 1957 worden ze ondergebracht in een koloniaal gebouw uit 1922.

Na de onafhankelijkheid zet het Institut de recherches appliquées du Dahomey (IRAD) het verzamelwerk voort. In 1966 gaat het museum officieel open voor het publiek. In 1993 krijgt het de naam van Alexandre Sènou Adandé, die dat jaar overleed.

Het museum ziet zichzelf als het geheugen van de sociaal-culturele groepen van het land. De conservator omschreef het als een plek "waar je je cultuur komt ontdekken, en jezelf erin".

Alexandre Sènou Adandé (overleden in 1993), geboren in Porto-Novo, leidde de afdeling etnografie van het IFAN en was kunsthistoricus van Afrikaanse kunst. In die hoedanigheid kreeg hij de opdracht het etnografisch museum van zijn geboortestad op te richten.

Zijn geboortedatum verschilt volgens de onderzoekers: zijn familie houdt het op 7 mei 1912, officiële documenten vermelden 12 maart 1913. In mei 2012 werd in Cotonou zijn honderdste verjaardag herdacht.

Zijn biograaf Romuald Tchibozo wijst erop dat zijn naam, gegeven aan een museum dat onder de kolonisatie ontstond, hem een dubbelzinnige status geeft: over de identiteit en de rol van de instelling wordt nog gedebatteerd.

De zalen tonen voorwerpen van tal van culturele groepen uit Benin:

• de Gèlèdè-maskers, eigen aan de Yoruba-Nago;
• collecties van de Bètammaribè;
• bij de Dendi en de Bariba, wapens en inwijdingsvoorwerpen;
• bij de Fon, koninklijke voorwerpen;
• stukken van de Waama, de Adja en de Goun.

Je ziet er ook houtsculpturen, muziekinstrumenten, steek- en vuurwapens, een smidse en waarzeggersplanken van de Fa.

De Gèlèdè is een ceremonie van de Yoruba-Nago die de oermoeder en de rol van vrouwen in de samenleving eert. Ze combineert gebeeldhouwde maskers, dans en vaak satirische liederen in het Yoruba. Volgens UNESCO is het het enige bekende maskergenootschap dat ook door vrouwen wordt geleid.

"Het mondelinge erfgoed Gèlèdè", gedeeld door Benin, Nigeria en Togo, werd in 2001 uitgeroepen tot meesterwerk van het mondelinge en immateriële erfgoed van de mensheid en in 2008 op de representatieve lijst ingeschreven. In het museum kun je deze maskers, gemaakt voor nachtelijke dans, van dichtbij bekijken.

De ceremonie vindt elk jaar plaats na de oogst en bij belangrijke gebeurtenissen. Ze speelt zich 's nachts af op openbare pleinen, met zangers, trommelaars en gemaskerde dansers. De maskers stellen vaak dieren voor: de slang voor de macht, de vogel voor de boodschapster van de moeders. UNESCO wijst ook op de bedreigingen voor deze traditie, van verlies aan vakmanschap tot toeristische folklorisering.

Het museum ligt in het centrum van Porto-Novo, op enkele minuten van het Honmè-museum en het Da Silva-museum: je combineert ze makkelijk in één dag. Een rondleiding helpt om het gebruik van de maskers en rituele voorwerpen te begrijpen. Openingsuren en prijzen worden niet door een actuele officiële bron gepubliceerd; informeer ter plaatse.