De teruggave koninklijke schatten Abomey door Frankrijk, in november 2021, was een keerpunt voor het Afrikaanse erfgoed. Frankrijk gaf zo via een specifieke wet een belangrijk geheel terug van kunstwerken die tijdens de kolonisatie waren meegenomen. De terugkeer van zesentwintig voorwerpen opende een breder debat, dat Frankrijk in 2026 tot een kaderwet bracht. Dit is het volledige verhaal, van 1892 tot vandaag.
1892: de inname van Abomey
In 1892 veroveren de Franse troepen van kolonel Alfred Amédée Dodds het koninkrijk Dahomey. Wanneer ze in november Abomey naderen, laat koning Béhanzin een deel van de stad in brand steken voor hij zich terugtrekt. De soldaten nemen tronen, beelden, deuren en hofvoorwerpen mee.
Dodds schenkt een deel van die buit aan het etnografisch museum van het Trocadéro in Parijs. Later gaan de stukken naar het Musée de l'Homme en daarna naar het Musée du quai Branly-Jacques Chirac, geopend in 2006. Meer dan een eeuw lang kan het Beninse publiek ze dus alleen in Europa zien. Lees voor de context onze gids over de koninklijke paleizen van Abomey.
De teruggave van de koninklijke schatten van Abomey, stap voor stap
Benin heeft dit verzoek met volharding verdedigd. De belangrijkste data:
- 2016: Benin dient bij Frankrijk een officieel verzoek tot teruggave in.
- 28 november 2017: in Ouagadougou zegt president Emmanuel Macron dat de voorwaarden voor teruggaven binnen vijf jaar vervuld moeten zijn.
- November 2018: na het rapport van Felwine Sarr en Bénédicte Savoy kondigt het Élysée de terugkeer aan van 26 werken die Benin opeiste.
- 24 december 2020: wet nr. 2020-1673 staat toe dat ze de Franse nationale collecties verlaten.
- Eind oktober 2021: het Musée du quai Branly toont ze een laatste keer aan het Parijse publiek.
- 9 november 2021: beide regeringen ondertekenen in Parijs het akkoord; de werken komen de dag erna in Cotonou aan.
Er was een wet nodig, omdat Franse openbare collecties onvervreemdbaar zijn. Tot voor kort vereiste elke teruggave dus een stemming in het parlement.
Wat bevatten de 26 schatten?
De teruggave van de koninklijke schatten van Abomey betreft stukken van grote artistieke en symbolische waarde, onder meer:
- drie grote koninklijke beelden, half mens, half dier, verbonden met de emblemen van Ghézo (de vogel), Glèlè (de leeuw) en Béhanzin (de haai);
- koninklijke tronen, waaronder die van Ghézo en Glèlè;
- vier veelkleurige deuren van de paleizen van Abomey;
- draagbare altaren (asen), recades en kledingstukken;
- voorwerpen uit het dagelijks leven, zoals een weefgetouw en een leren tas.
Deze werken tonen een georganiseerde staat, met hofkunstenaars, smeden en vermaarde beeldhouwers. Ze sluiten zo aan bij het verhaal van de bas-reliëfs van Abomey, dat u op onze pagina Cultuur vindt.
De terugkeer naar Cotonou en de tentoonstelling van 2022
Na de teruggave van de koninklijke schatten van Abomey kregen de werken eerst een plaats in het Marina-paleis, de zetel van het presidentschap. De tentoonstelling « Art du Bénin d'hier et d'aujourd'hui : de la restitution à la révélation » liep van 20 februari tot 22 mei 2022 en opnieuw van 15 juli tot 29 augustus. Ze bracht de 26 werken samen met meer dan honderd creaties van hedendaagse Beninse kunstenaars.
Het succes was enorm: in totaal meer dan 200.000 bezoekers, onder wie veel scholieren. Sindsdien liggen de werken in geklimatiseerde depots van het Marina-paleis. Ze wachten op het Musée des Rois et des Amazones du Danxomè (MuRAD), dat in Abomey wordt gebouwd. In april 2026 werd een opening in het voorjaar van 2027 vooropgesteld.
Na 2021: de Kataklè en de kaderwet van 2026
De teruggave van de koninklijke schatten van Abomey bleef niet bij deze zesentwintig stukken. Op 13 mei 2025 kreeg Benin de Kataklè terug, een driepotige koninklijke zetel uit de buit van 1892. Een Parijs museum had hem in 1939 bij een ruil afgestaan aan het Nationaal Museum van Finland, dat hem nu aan Benin teruggaf.
In Frankrijk keurde het parlement vervolgens unaniem een kaderwet goed, afgekondigd op 9 mei 2026 (wet nr. 2026-351). Voortaan kan een decreet volstaan om een goed terug te geven dat tussen 1815 en 1972 onrechtmatig werd verworven. Twee adviescommissies geven vooraf hun oordeel, onder meer over de herkomst.
Benin liet al weten dat het nog andere stukken terug wil, vooral het beeld van de god Gou in het Louvre. Andere voorwerpen uit Dahomey bevinden zich nog in Europese musea, onder meer in Duitsland.
Veelgestelde vragen
Kunt u de teruggegeven schatten vandaag zien?
Voorlopig niet in een vaste tentoonstelling. De werken gaan voor het publiek open zodra het MuRAD in Abomey de deuren opent. Volg de officiële aankondigingen voor u een bezoek plant.
Waarom was in 2020 een wet nodig?
Omdat de goederen van Franse openbare musea onvervreemdbaar zijn. Alleen het parlement kon hun vertrek toestaan, tot de kaderwet van 2026.
Hoeveel werken werden in 1892 meegenomen?
Het exacte aantal is niet bekend. De buit van 1892 telt wel veel meer dan de 27 stukken die al naar Benin terugkeerden; de rest is verspreid over verschillende collecties.
De teruggave koninklijke schatten Abomey toont een vernieuwde culturele samenwerking. Wilt u dit erfgoed ter plaatse ontdekken? Vraag uw elektronisch visum aan en lees onze pagina Geschiedenis; Ereconsulaat van Benin te Luik beantwoordt uw vragen via de pagina Contact. Lees ook: de Amazones van Dahomey.
Bronnen
- Légifrance: Wet nr. 2020-1673 van 24 december 2020 (Frans)
- Frans ministerie van Cultuur: Definitieve goedkeuring van de kaderwet (Frans)
- Regering van Benin: Teruggave van de Kataklè door Finland (Frans)
- Franceinfo: De 26 werken wachten op hun museum (Frans, april 2026)
Trefwoorden van dit artikel
