De Amazones van Dahomey vormden een volledig vrouwelijk legerkorps, in dienst van de koningen van Dahomey (Danxomè) van de 18e tot het einde van de 19e eeuw. Hun moed maakte indruk op Europese reizigers, die hun die naam uit de Griekse mythologie gaven. In Benin blijven ze een sterk symbool van moed en nationale trots. Dit is hun geschiedenis, ver van clichés en geromantiseerde verhalen.
Agojie, Mino: wie waren de Amazones van Dahomey?
In het Fon noemde men hen Agojie (of Agodjié). Ze heetten ook Mino, « onze moeders ». Daarnaast hadden ze de status van ahosi, « vrouwen van de koning »: ze woonden in het paleis en mochten tijdens hun dienst niet trouwen of kinderen krijgen.
Die status gaf hun een hoge rang en veel aanzien aan het hof. Ze stonden immers rechtstreeks onder de koning. Onze pagina Geschiedenis plaatst dit korps in de geschiedenis van het rijk.
Van jaagsters tot de regimenten van Ghézo
De oorsprong van de Amazones van Dahomey combineert mondelinge overlevering en geschreven bronnen. De belangrijkste etappes:
- In de 17e eeuw schrijft de overlevering aan koning Houégbadja de oprichting toe van groepen olifantenjaagsters, de gbeto.
- Begin 18e eeuw verbindt de overlevering ook koningin Tassi Hangbè met het ontstaan van een vrouwelijke garde.
- In 1729 vermeldt een Europese bron deze strijdsters voor het eerst, kort na de verovering van Savi en Ouidah door koning Agadja.
- Onder Ghézo (1818-1858) wordt het korps een vast onderdeel van het leger. Europese waarnemers schatten het dan op 4.000 tot 6.000 vrouwen.
Halverwege de 19e eeuw vormden de Agojie zo een belangrijk deel van de troepen van het rijk. Om hun leefwereld te begrijpen, leest u onze gids over de koninklijke paleizen van Abomey.
Organisatie, training en veldslagen
De rekrutering verschilde per periode. Er waren vrijwilligsters, maar ook meisjes die door hun familie werden aangewezen en gevangenen uit overwonnen gebieden. De training was zeer zwaar. Zo moesten rekruten tijdens openbare oefeningen blootsvoets over doornhagen klimmen.
Aan het hof namen de Agojie ook deel aan de grote jaarlijkse ceremonies, de « Customs », waar ze voor de koning en buitenlandse bezoekers paradeerden. Daarnaast beschrijven de bronnen verschillende gespecialiseerde eenheden:
- de musketiersters, die de hoofdmacht vormden;
- de « maaisters », gewapend met grote scheermessen;
- de olifantenjaagsters, bekend om hun durf;
- de boogschutsters en artilleristen, kleiner in aantal.
De Amazones van Dahomey kenden overwinningen, maar ook zware nederlagen. In 1851 en opnieuw in 1864 mislukten de aanvallen op de versterkte stad Abeokuta, in het huidige Nigeria, met veel doden tot gevolg.
Tegenover de Franse verovering (1890-1894)
In 1890, tijdens de eerste Frans-Dahomeaanse oorlog, vielen de Agojie onder meer de Franse posities in Cotonou aan. In 1892 lanceerde kolonel Dodds vervolgens een nieuwe veldtocht naar Abomey. De strijdsters leverden verbeten gevechten, vaak van man tot man. Tegenover artillerie en moderne geweren waren hun verliezen echter enorm.
Na de overgave van Béhanzin en de invoering van het protectoraat in 1894 verdween het korps. Decennia later, in 1978, ontmoette een Beninse historicus Nawi, een voormalige strijdster die zei dat ze in 1892 tegen de Fransen had gevochten. Ze stierf in november 1979, meer dan honderd jaar oud. Ze geldt als de laatste bekende overlevende.
Een levende herinnering in Benin
Vandaag nemen de Amazones van Dahomey een centrale plaats in het nationale geheugen in. Dat blijkt uit verschillende tekens:
- Het Amazonemonument: dit beeld van 30 meter, eind juli 2022 ingehuldigd door president Patrice Talon, domineert de esplanade van de Amazones in Cotonou, vlak bij de boulevard de la Marina.
- Het landmerk: sinds 2025 verwerkt het logo « Bénin, un monde de splendeurs » de figuur van de Amazones van Danxomè. Lees ons artikel Toerisme in Benin.
- Het toekomstige museum in Abomey: het Musée des Rois et des Amazones du Danxomè (MuRAD) zal hun een ruime plaats geven. Het museum ontvangt ook de werken uit ons dossier over de teruggave van de koninklijke schatten van Abomey.
In de bioscoop maakte de Amerikaanse film The Woman King (2022), geregisseerd door Gina Prince-Bythewood met Viola Davis, de Agojie wereldwijd bekend. Het verhaal speelt zich af in de jaren 1820, onder Ghézo. Het blijft wel fictie: verschillende historici merkten op dat de film de rol van de slavenhandel in de economie van het rijk minimaliseert. De naam van de heldin, Nanisca, is trouwens die van een jonge strijdster die in 1890 sneuvelde bij de aanval op Cotonou.
Veelgestelde vragen
Hebben de Amazones van Dahomey echt bestaan?
Ja. Talrijke Europese getuigenissen uit de 18e en 19e eeuw beschrijven hen. Ook de Beninse mondelinge overlevering en het werk van historici bevestigen hun rol.
Waarom noemt men hen « Amazones »?
Omdat Europeanen hen vergeleken met de strijdende vrouwen uit de Griekse mythologie. In Benin gebruikt men vaak liever de namen Agojie of Mino.
Waar ontdekt u hun geschiedenis in Benin?
In Cotonou, bij het Amazonemonument, en daarna in Abomey, op de site van de koninklijke paleizen. Het MuRAD in Abomey wordt later de referentieplaats.
De geschiedenis van de Amazones van Dahomey begrijpt u het best ter plaatse, van Abomey tot Cotonou. Bereid uw reis voor: vraag uw elektronisch visum aan en lees onze pagina Benin bezoeken; Ereconsulaat van Benin te Luik staat voor u klaar via de pagina Contact.
Bronnen
- Regering van Benin: Het Amazonemonument ontdekken (Frans)
- Smithsonian Magazine: The Real History Behind The Woman King (Engels)
- Wikipedia: Dahomey Amazons (Engels)
Trefwoorden van dit artikel
