De Nationale Conferentie van 1990 blijft de stichtende gebeurtenis van het hedendaagse Benin. Van 19 tot 28 februari 1990 sloegen de afgevaardigden van de "levende krachten van de natie" in Cotonou zonder geweld de bladzijde van het revolutionaire regime om en legden ze de basis voor een pluralistische democratie. Zo werd dit moment voorbereid, dit besliste het en dit blijft ervan over.
Een uitgeput regime
Sinds 1972 staat het land onder het gezag van Mathieu Kérékou. Het regime beroept zich op het marxisme-leninisme en steunt op één enkele partij, de Revolutionaire Volkspartij van Benin. Eind jaren 1980 wordt de crisis echter algemeen. De openbare banken storten in, ambtenaren wachten maanden op hun loon en studenten staken aan de lopende band.
Op 6 en 7 december 1989 neemt een gezamenlijke vergadering van partij- en staatsorganen twee grote beslissingen. Het regime laat het marxisme-leninisme als officiële doctrine varen en aanvaardt een nationale conferentie. Op 22 december 1989 gaat een voorbereidend comité aan de slag, voorgezeten door minister Robert Dossou. Om deze periode in een breder perspectief te plaatsen, leest u ons dossier over de politieke geschiedenis van Benin.
Tien dagen in hotel PLM Alédjo
De werkzaamheden beginnen op maandag 19 februari 1990 in hotel PLM Alédjo in Cotonou. Bijna 500 deelnemers vertegenwoordigen er politieke partijen, vakbonden, boeren, de administratie, godsdiensten en ontwikkelingsverenigingen. Mgr Isidore de Souza, coadjutor-aartsbisschop van Cotonou, leidt de debatten, terwijl professor Albert Tévoédjrè algemeen rapporteur is.
Al snel weigert de Nationale Conferentie van 1990 een louter adviserend orgaan te blijven. In een verklaring van 24 februari 1990 roept ze haar soevereiniteit uit en de uitvoerbaarheid van haar besluiten. De tekst haalt 372 stemmen voor, 17 tegen en 17 onthoudingen. President Kérékou ziet af van een krachtmeting en aanvaardt een compromis.
De grote besluiten van de Nationale Conferentie van 1990
Na tien dagen debat nemen de afgevaardigden een reeks maatregelen die de overgang uittekenen:
- de Fundamentele Wet van 1977 wordt opgeheven;
- vanaf 1 maart 1990 heet het land opnieuw Republiek Benin;
- Nicéphore Soglo, econoom met een loopbaan bij de Wereldbank, wordt premier van een overgangsregering;
- een Hoge Raad van de Republiek, voorgezeten door Mgr de Souza, fungeert als voorlopig parlement;
- een onafhankelijke commissie schrijft een nieuwe grondwet, die daarna aan een referendum wordt voorgelegd.
Mathieu Kérékou blijft staatshoofd tot de verkiezingen, maar met beperkte bevoegdheden. Die ongeziene machtsdeling voorkwam een brutale breuk. Bij de afsluiting op 28 februari vat het algemeen verslag de stemming samen in een beroemd gebleven zin: "Wij hebben het noodlot overwonnen".
Van overgang naar de Grondwet van december 1990
De Hoge Raad van de Republiek wordt op 9 maart 1990 geïnstalleerd. De grondwetscommissie onder leiding van jurist Maurice Ahanhanzo Glèlè keurt haar voorontwerp goed op 9 augustus. Na maanden van debat keuren de kiezers de tekst op 2 december 1990 per referendum goed. De Grondwet wordt op 11 december 1990 afgekondigd.
De parlementsverkiezingen van februari 1991 en de presidentsverkiezingen van maart 1991 ronden de overgang af. In de tweede ronde, op 24 maart, wint Nicéphore Soglo van Mathieu Kérékou, die de uitslag aanvaardt. Die vreedzame machtswissel geeft het proces van een jaar eerder zijn volle betekenis.
Een model voor Franstalig Afrika
De Beninse ervaring geldt als de eerste nationale conferentie in Franstalig Afrika en inspireert snel de regio. Gabon houdt de zijne al in 1990. In 1991 volgen Congo, Mali, Niger en Togo, en daarna Zaïre. De resultaten verschillen wel sterk van land tot land.
In Benin blijft de erfenis van de Nationale Conferentie van 1990 zichtbaar. De Grondwet van 11 december 1990, herzien in 2019 en 2025, vormt nog steeds de basis van het huidige systeem. Onze gids over de instellingen van Benin toont hoe ze vandaag werkt, en onze pagina politiek en instellingen vat het essentiële samen.
Veelgestelde vragen
Waarom spreekt men van een "soevereine" conferentie?
Omdat de afgevaardigden hun besluiten uitvoerbaar verklaarden, zonder voorafgaande goedkeuring van de zittende macht. Zo ging de bijeenkomst veel verder dan de adviserende rol die aanvankelijk was voorzien.
Wie zat de Nationale Conferentie van 1990 voor?
Mgr Isidore de Souza, toen coadjutor-aartsbisschop van Cotonou, leidde de debatten. Tijdens de overgang zat hij daarna de Hoge Raad van de Republiek voor.
Van wanneer dateert de Grondwet die eruit voortkwam?
De kiezers keurden ze goed op 2 december 1990 en ze werd op 11 december 1990 afgekondigd. Ze blijft van kracht na de herzieningen van 2019 en 2025.
Wie werd president na de Conferentie?
Nicéphore Soglo, premier van de overgangsregering, won de presidentsverkiezingen van maart 1991. Hij bleef vijf jaar aan, tot 1996.
Deze episode behoort tot het gedeelde geheugen van alle Beninezen, ook in de diaspora. Wilt u meer weten over de andere etappes van de geschiedenis van het land, bezoek dan onze pagina Geschiedenis van Benin. Voor uw aanvragen, zoals een consulaire kaart of de legalisatie van documenten, helpt Ereconsulaat van Benin te Luik u via onze contactpagina.
Bronnen
- Universiteit van Perpignan, MJP: soevereiniteitsverklaring van 24 februari 1990 en tijdlijn van de overgang
- La Nation: herdenking van de Conferentie van de Levende Krachten
- Les 4 Vérités: het algemeen verslag van de Conferentie van februari 1990
- Wikipedia: soevereine Nationale Conferentie van Benin
Trefwoorden van dit artikel
